(tegenover Sportschool Your Health)
Past Present
van Tom Elemans
Gisteren was dit een weinig opvallend, ietwat kil ogend, straatje, aan weerszijden omgeven door nieuwbouw. Vandaag is dit het decor voor een videowerk. In een klein donker hokje, dat midden op straat staat, staat een scherm. We zien een oude zwart-wit foto van koningin Juliana die onder begeleiding een congresgebouw binnenloopt, achter haar staan vele toeschouwers achter een hek. Het is een foto van een moment dat precies op deze plek heeft plaatsgevonden. Door een koptelefoon hoor je het geluid van de joelende toeschouwers. Heel even krijgt deze plek weer een verleden. Langzaam verschijnen er tekenen van het huidige landschap in de foto.
Video is in de loop van de tijd steeds meer verstrengeld geraakt met het straatbeeld. Vooral reclamebeelden vormen het gezicht van de publieke ruimte. Overduidelijk zitten er economische belangen vast aan deze reclamebeelden. Maar ook begint videokunst een rol te spelen in de schaduw van de reclame. Een goed voorbeeld hiervan is Times Square, het bekende plein in New York, waar de voorbijganger overspoeld wordt met reclamevideo’s. Tussen 2001 en 2007 werd hier één minuut per uur op één scherm videokunst vertoond. Een ander voorbeeld is het Contemporary Art Screen Zuidas (CASZ), op het Zuidplein in Amsterdam. Op een groot videoscherm zijn er van 6 uur ’s ochtends tot middernacht videowerken te zien. Steeds meer wordt er ingezien dat videokunst een positieve werking kan hebben voor de vertoningsplek. Videokunst geeft een plek een creatief imago. Videokunst kan een plek nationale en internationale naamsbekendheid geven, en trekt bedrijven naar de desbetreffende plek toe. Bedrijven die zich relateren aan videokunst of videokunstprojecten een kans geven krijgen op hun beurt een positief imago op creatief en cultureel gebied. Op deze manier is videokunst een belangrijke commerciële factor geworden. Hiernaast speelt videokunst ook een rol in de beleving van de ruimte door de gebruikers van de publieke ruimte. Videokunst kan de kijker even meenemen in een andere wereld, een plek van een andere kant belichten, de kijker even laten nadenken over allerhande zaken die er in de wereld spelen of gewoonweg de kijker op een esthetische manier bekoren.
Het interessante aan het voorgaande is naar mijn mening dat gebruikers van de publieke ruimte steeds vaker in aanraking komen met videokunst. Dit is niet alleen een welkome afwisseling tegenover de overvloed aan reclamebeelden waar we tegenwoordig zo aan gewend zijn dat we er langs lopen zonder op te kijken. Ook geeft dit kunstenaars de kans om op termijn meer mensen te bereiken met hun werk. Kunst is niet langer een ontoegankelijk gebied, maar wordt steeds meer onderdeel van het dagelijks leven. Gebruikers van de publieke ruimte worden vaker geconfronteerd met kunst en zullen mogelijkerwijs steeds meer begrijpen van deze kunstvorm. Door videokunst kunnen mensen intenser betrokken raken bij bepaalde plekken.
De kijker betrokken maken bij een plek die anders zo doodgewoon is. Een plek waar voorbijgangers zich normaal gesproken niet veel van zullen herinneren. Dat is de intentie bij mijn werk “Past Present”. Het werk vermengt het heden en het verleden en geeft de plek zo een eigen gezicht en een historische waarde. Het geeft een verrassende kijk op hoe het verleden van een plek van invloed kan zijn op de waarde die een voorbijganger in het heden aan de plek toekent.
Pasbaan
(tunnel)
60min. 24-8
Van Caroline Sederel en Yorick Poortvliet
Kunstenaarsduo Caroline&Yorick Poortvliet tonen u een nieuw, persoonlijk werk in de tunnel aan de Pasbaan te Breda. De tunnel, waar net twee auto’s in passen, verbindt een niet afgesloten parkeerplaats met een straat die veel gebruikt wordt als route naar zowel centrum als bioscoop. In de directe omgeving zijn geen reclameborden gesitueerd. Aangekomen in de tunnel, waant iedereen zich al snel in een andere wereld. Niet alleen de wereld van de Siamese tweeling, maar ook die van transparantie, doorlaatbaarheid en die waar alles mogelijk is. De sculptuur die wel 50 keer in de tunnel past staat op de grond en is gemaakt van transparant tape. Het zijn alleen de lichamen van de kunstenaars zelf die als model hebben gefungeerd. Deze lichamen worden voorzien van videoprojecties. Door de transparante tape kan de beamer de binnenkant van het sculptuur uitlichten waardoor vorm en gelaagdheid nog meer benadrukt worden. Door gebruik van een projectie met een afwisseling van kleuren, krijgt de sculptuur een levendige uitstraling. Ook in het werk van Pipilotti Rist (1962- )“Open my glade, 2000” wordt de kijker meegenomen in een andere wereld. Ze heeft zichzelf gefilmd waarbij ze haar gezicht tegen de cameralens aandrukt en haar lippenstift sporen achterlaat van haar beweeglijke gevecht. Zoals Catrien Schreuder omschrijft in het boek Pixels en plaatsen: ‘Zij lijkt gevangen achter het beeldscherm, in een wereld waar alles om haar schoonheid lijkt te gaan. Op dergelijke stedelijke locaties lijkt de video een directe relatie aan te gaan met reclames op straat die onderdeel uitmaken van onze hedendaagse schoonheidscultus. De video geeft daarmee een krachtig commentaar op de invloed van de reclame en commerciële beeldcultuur op onze beeldvorming van het vrouwelijk lichaam.’ Het is juist dat fenomeen, de vergelijking van het werk met de reclamewereld en de vrouwelijke schoonheid, wat het werk zo inspirerend maakt. Daarnaast speelt Pipilotti Rist ook met het gegeven van de platheid van een video- / projectie scherm. Gefascineerd door projectiemogelijkheden gebruikt ze het scherm en functioneert het als een glaswand die haar enerzijds beschermt tegen de buitenwereld, maar haar anderzijds gevangen houdt. Het lijkt alsof ze uit het scherm wil breken. Pipilotti Rist drukt haar gezicht hard tegen het beeldscherm aan waarna ze in een wisselend tempo allerlei emoties laat zien in haar gezicht. Het mooie is dat ze het werk “Open my glade” niet alleen op videoschermen presenteert, maar ook als projectie op een oude stenen muur in Fort Asperen, waardoor het werk een geheel nieuwe inhoud lijkt te krijgen. Gaat “Open my glade” dus wel over de vrouwelijkheid in de hedendaagse culturele vloedgolf of is het werk toch veel meer poëtisch, vervreemdend haast. Dit speelt in op de ideeën en gevoelens die wij als kunstenaarsduo hebben bij projecties in de openbare ruimte. Ook Caroline en Yorick werken in hun projectie met het gegeven van een ruimteloze / oneindige beeldbeleving, waarbij er wordt nagedacht over de begrenzing van hun projectie. Daarnaast speelt net als bij Pipilotti Rist, het oneigenlijke gebruik van de locatie een grote rol.
’60min. 24-8’ heeft ook raakvlakken met de voortdurende vraag over wat schoonheid is. Je zult dan ook in een reclame van bijvoorbeeld ‘Nivea’, niet snel een Siamese tweeling als model op het beeldscherm zien. Ze zijn gevangen met elkaar en worden in deze installatie zelfs nog ontkleed van hun huid. Hierdoor wordt ook de ziel blootgelegd en zelfs de invulling hiervan wordt door een ander bepaald. Ze zijn aan hun lot overgelaten en voeren hun eigen gevecht, in deze harde donkere wereld.
www.anti-artist.com
www.anti-artist.com
Pasbaan
(tegenover Café Het Hijgend Hert)
Van de Muur
Van Christian de Krijger
We zien ze allemaal wel eens op straat staan, jongeren in groepjes of alleen. Al hangend doen ze eigenlijk niets. Op zijn minst opvallend te noemen, want waarom staan ze daar en waarom staan ze er zo lang? In dit werk zien we een figuur in zijn verveling. De persoon zit als het ware gevangen binnen het kader van de projectie en moet hier mee omgaan. We zien hem op een plek waar hij ook daadwerkelijk echt zou kunnen staan; kijk naar de zwarte vlek boven de meterkast, er gebeuren hier dingen.
Rond hangjongeren hangt vaak een bepaalde spanning: gaan ze iets onverwachts doen? Spreken ze iemand aan? In de film Sur Place van Job Koelewijn zien we een fietser zijn evenwicht bewaren. Ook hier wordt een bepaalde spanning gecreëerd. Je kijkt heel lang naar hetzelfde beeld, wachtend op het moment van de climax. Ik wil onderzoeken hoe veel je kan spelen met die spanning. Kun je het wel maken om de kijker lang te laten wachten zonder dat hij hiervoor meteen beloond wordt?
Videokunst vindt ik interessant als je erdoor stil gaat staan bij dagelijkse gebeurtenissen. Een voorbeeld hiervan is Douche van Marijke van Warmerdam. Hierin zien we de kop en schouders van een douchende man. Deze video is vertoont in een hal op Schiphol. Juist door de gekozen locatie besef je wat een moment van rust het staan onder de douche eigenlijk is. In alle chaos van een vliegveld kunnen mensen een moment van rust en schoonheid vinden. Het vinden van het opmerkelijke in het alledaagse spreekt mij enorm aan.
Ook een mooi gegeven van videokunst in de openbare ruimte vind ik het exclusieve ervan. Er zijn maar enkele mensen die het videowerk in de openbare ruimte zullen ervaren, waardoor ze onderdeel zijn van een unieke situatie. Mensen kunnen het werk misschien later nog terug zien op internet oid. maar het werk zal waarschijnlijk nooit meer zo compleet tot zijn recht komen.
Net als in Douche breken we in dit werk in in iemand dagelijks leven, de toeschouwer kijkt naar iets waar hij normaal aan voorbij zou lopen. Niemand die op straat zomaar recht voor iemand anders gaat staan om deze eens te gaan bekijken. Door de andere persoon terug te laten kijken wordt een vreemde situatie gecreeerd. Het wordt een spel, wie loopt er al eerste weg? Je weet de uitkomst al, de toeschouwer zal uiteindelijk weer doorlopen. Toch onstaat er even een spanning, die voor elke kijkende voorbijganger opgaat. Dat er dan geen climax als beloning volgt maakt naar mijn mening niet uit. De spanning zelf is een beloning op zich.
Pasbaan
(tegenover Graphic Design Museum)
Kunst in de openbare ruimte
Martijn van Hoek
Hoe lang kan een mens naar een eentonig beeld kijken?
Waar de een al afhaakt na luttele seconden zal de ander aandachtig blijven kijken waar het heen gaat.
In deze spanne wil ik mij met mijn werk begeven en tegelijkertijd wil ik de kijker uitdagen het beeld goed
op zich in te laten werken.
Op een witte zijmuur van een wijncafétje tegenover het Graphic Design Museum in het centrum van Breda zal de film geprojecteerd worden. We zien een hand die een pen vasthoudt, rustend op een leeg vel papier. De hand maakt steeds aanstalten om iets op het maagdelijke vel te zetten, maar trekt zich vlak voor deze daad terug. Treuzelend en spelend met de pen zien we de hand dit ritueel herhalen, zij het ogenschijnlijk steeds op net een andere manier.
De reden dat ik zo geïnteresseerd ben in de concentratiespanne van kijkers komt voort uit mijn eigen
onvermogen mijn aandacht lange tijd ergens aan vast te pinnen. Ik wordt onrustig van saaiheid en traagheid en daarom vind ik het zo uitdagend om in deze thema's en onderwerpen te duiken. Ik kan echter, ondanks mijn extreem korte concentratievermogen, wel aandachtig kijken naar beelden waarvan ik niet zeker weet waarom het precies onder mijn huid gaat zitten.
Een mooi voorbeeld hiervan is het werk van de Belgische videokunstenaar David Claerbout.
Hij speelt op zo'n subtiele manier met het beeld en de tijd die nodig is om je toen laten beseffen wat er
aan de hand is. Deze 'kwellende' manier van het trekken van de aandacht is uiterst effectief en daagt uit
je perceptievermogen ten volle te benutten.
Ik ben mij ervan bewust dat dergelijke werken wellicht beter tot hun recht komen in een binnenmuurse
omgeving, omdat de kijker zich dan al heeft ingesteld op het werk dat zij zullen gaan zien.
Toevallige voorbijgangers in de openbare ruimte zullen niet snel de tijd nemen om een beeld volledig te analyseren en daarom ook sneller hun aandacht verliezen.
In het boek 'Pixels en plaatsen' wordt een onderzoek beschreven dat het effect van een kunstwerk in de openbare ruimte heeft op toevallige voorbijgangers. Veel van hen lopen er langs zonder erbij stil te staan, maar zien het werk wel. Wat zo aardig is aan dit onderzoek is dat blijkt dat veel van deze voorbijgangers het werk wel kunnen omschrijven, zij het niet in detail.
De uitdaging die mij dus te wachten staat is om een beeldtaal te creëren die de aandacht van de kijker trekt en ook vasthoudt.
Ik hoop dus dat iedereen die een glimp opvangt van mijn werk zich hetzelfde zal afvragen wat ik mezelf ook heb afgevraagd bij het zien van het werk van Claerbout: Waarom blijf ik kijken?
Boschstraat
(etalage Graphic Design Museum)
De zoektocht
Van Siri Hellenbrand
Een zwevend object, ontdaan van de zwaartekracht. Draaiend om zijn eigen as, transformerend van vorm en grootte. Dat is het eerste wat je ziet als je naar de etalageruit van het Graphic Design Museum kijkt. Het object komt hier goed tot zijn recht, omdat hij lijkt te zweven in een lege ruimte. Een ruimte zonder grenzen, zonder restricties. De aandacht gaat alleen naar het object en niets anders. Je wordt gedwongen te focussen op dat ene, vervreemdende object. Het object is altijd keuzes aan het maken, altijd in beweging. Op zoek naar iets nieuws, naar verandering. Dit in de hoop tevreden te zijn, de juiste vorm te vinden. Een vorm waarin het zich wil vertonen aan anderen. Maar telkens dit bijna gevonden te hebben, vervalt het object weer in ontevredenheid en gaat de zoektocht verder. Er is altijd behoefte aan verbetering, aan meer. Altijd zoekende naar spanning, rust, geluk, inhoud. Ontwikkeling van de perfecte vorm door leren van je fouten, door kennis op te doen. Zal er ooit tevredenheid zijn, zal het doel ooit worden bereikt?
De doorlopende beweging in dit videowerk zie je onder andere terug in de animatievideo ‘A little meditation’ van Myriam Thyes, die ter sprake komt in het boek ‘Pixels & Plaatsen’ van Catrien Schreuder. In deze animatie zie je een yinyang symbool constant in beweging, zoekende naar de juiste balans. De ene keer meer wit, de andere keer meer zwart. Het gaat steeds maar door, er is geen einde. Soms lijkt de yinyang bijna stil te staan, vlakbij zijn doel. Maar dan ontstaat er twijfel en gaat de zoektocht weer verder. Het intrigerende aan dit werk vind ik het karakter die de yinyang figuur lijkt te hebben. Door de keuzes die het maakt wordt het een persoon en gaat het zijn eigen leven leiden. Dat zie je ook terug in het transformerende object. Zoekend, lerend, twijfelend. Tegenover deze twijfel staat ook de nieuwsgierigheid. Alles willen weten, alles willen leren. Het ultieme doel zien te vinden, alle mogelijke paden overwegen. De zoektocht naar dat doel is zo interessant en aantrekkelijk dat stoppen geen optie is. De mysterie van het niet weten, de spanning, de fascinatie. Alle energie wordt hieraan besteed, het geeft inhoud. Naast deze nieuwsgierigheid is er ook frustratie. Het feit dat er nooit een doel wordt bereikt, zich altijd bevindend tussen begin en eind. Geen vaste vorm. Oneindig zoekende.
Deze frustratie mag dan wel een minder leuke kant zijn, maar zonder die frustraties en spanningen zou je lusteloos zijn, je leeg voelen van binnen. Juist door deze emoties voel je je levend, en heb je het idee dat je leven zin heeft. Door te kijken naar de zoektocht van het object wil ik de kijkers bewust maken van hun eigen zoektocht, ze ermee confronteren. En door dat in de openbare ruimte te vertonen wil ik benadrukken dat iedereen zoekt, ook ik. Zoekend naar een doel, en de inhoud om dat doel te bereiken. Zo denk ik over het leven, mijn leven. Hoe denk je over die van jou?




